Μπορούμε να αγαπάμε και να θυμώνουμε με τον ίδιο άνθρωπο; | Κατανοώντας τα συναισθήματά μας στις σχέσεις

Έχεις νιώσει ποτέ θυμό για έναν άνθρωπο που αγαπάς και, λίγο αργότερα, να θέλεις να τον αγκαλιάσεις; Να σε έχει πληγώσει η συμπεριφορά του, να χρειάζεσαι απόσταση και, ταυτόχρονα, να σου λείπει η παρουσία του;

Ίσως έχεις αναρωτηθεί αν αυτά τα συναισθήματα μπορούν πράγματι να συνυπάρχουν. Αν ο θυμός σημαίνει ότι η αγάπη σου έχει μειωθεί ή αν η αγάπη σημαίνει ότι χρειάζεται να αφήσεις πίσω σου όσα σε ενόχλησαν.

Η απάντηση είναι πως μπορούμε να αγαπάμε και να θυμώνουμε με τον ίδιο άνθρωπο, χωρίς το ένα συναίσθημα να ακυρώνει απαραίτητα το άλλο.

Οι στενές σχέσεις έχουν συναισθηματικό βάθος. Μας προσφέρουν εγγύτητα, ασφάλεια, αποδοχή και συντροφικότητα, αλλά μπορούν επίσης να ενεργοποιήσουν απογοήτευση, φόβο, ανασφάλεια και θυμό. Όσο μεγαλύτερη σημασία έχει κάποιος για εμάς, τόσο περισσότερο μπορεί να μας επηρεάζει η συμπεριφορά του.

Γιατί θυμώνουμε με τους ανθρώπους που αγαπάμε;

Σκέψου έναν άνθρωπο που εκτιμάς και στον οποίο έχεις εμπιστοσύνη. Όταν αισθάνεσαι ότι δεν σε ακούει, δεν σε υπολογίζει ή δεν ανταποκρίνεται σε κάτι που έχει σημασία για εσένα, μπορεί να βιώσεις απογοήτευση, στενοχώρια ή θυμό.

Πίσω από αυτά τα συναισθήματα μπορεί να βρίσκονται ανάγκες για κατανόηση, αποδοχή, σεβασμό και συναισθηματική ασφάλεια.

Η θεωρία της προσκόλλησης υπογραμμίζει τη σημασία των συναισθηματικών δεσμών για την αίσθηση ασφάλειας και τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε όταν αισθανόμαστε ότι μια σημαντική σχέση απειλείται (Bowlby, 1982; Mikulincer & Shaver, 2016).

Ο θυμός, ωστόσο, δεν προκύπτει πάντοτε από κάποια ανασφάλεια. Μπορεί να αποτελεί αντίδραση σε μια αδικία, σε μια επαναλαμβανόμενη απογοήτευση ή στην παραβίαση ενός προσωπικού ορίου.

Το σημαντικό είναι να αναρωτηθείς: Τι ακριβώς με θυμώνει; Τι με έχει πληγώσει και τι χρειάζομαι σε αυτή τη σχέση;

Ο καλός και ο κακός της ιστορίας

Έχεις παρατηρήσει πόσο μπορεί να αλλάξει η εικόνα που έχεις για έναν άνθρωπο όταν σε πληγώνει; Κάποιος που μέχρι χθες θεωρούσες σημαντικό και υποστηρικτικό μπορεί, μετά από μια απογοήτευση ή μια έντονη διαφωνία, να σου φαίνεται εντελώς διαφορετικός.

Μερικές φορές, δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ότι ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να έχει πλευρές που αγαπάμε και άλλες που μας θυμώνουν ή μας πληγώνουν. Έτσι, μπορεί να περάσουμε από την εξιδανίκευση στην απόρριψη των θετικών χαρακτηριστικών του, βλέποντάς τον είτε ως τον «καλό» είτε ως τον «κακό» της ιστορίας.

Η σχάση (splitting) είναι ένας αμυντικός μηχανισμός κατά τον οποίο δυσκολευόμαστε να συνυπάρξουν στην εικόνα που έχουμε για έναν άνθρωπο οι θετικές και οι αρνητικές του πλευρές. Αντί να αναγνωρίζουμε ότι μπορεί να διαθέτει τόσο χαρακτηριστικά που εκτιμούμε όσο και συμπεριφορές που μας πληγώνουν, τείνουμε να τον αντιλαμβανόμαστε μέσα από δύο αντίθετες και απόλυτες εικόνες: ως εξαιρετικά καλό ή ως εντελώς κακό (Kernberg, 2004).

Για παράδειγμα, μπορεί να θεωρούμε έναν φίλο τον πιο υποστηρικτικό άνθρωπο στη ζωή μας, αλλά, όταν μας απογοητεύσει, να αισθανθούμε ότι δεν νοιάστηκε ποτέ πραγματικά για εμάς.

Η σχάση δεν ταυτίζεται με κάθε έντονη απογοήτευση ή θυμό. Μας βοηθά, όμως, να κατανοήσουμε πώς, σε ορισμένες συνθήκες, η συναισθηματική φόρτιση μπορεί να δυσκολεύει μια πιο σύνθετη και ισορροπημένη αντίληψη των άλλων.

Μπορούμε να αναγνωρίζουμε ότι κάποιος μας έχει πληγώσει, χωρίς να χρειάζεται να ακυρώσουμε όλα όσα εκτιμούμε σε εκείνον.

Η αγάπη δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε τα πάντα

Το γεγονός ότι αγαπάμε έναν άνθρωπο δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να συμφωνούμε με όλες τις επιλογές του, να δικαιολογούμε κάθε συμπεριφορά του ή να παραμερίζουμε τις ανάγκες μας.

Μπορούμε να αγαπάμε έναν γονέα και να διαφωνούμε με τον τρόπο που μας αντιμετωπίζει. Να νοιαζόμαστε για έναν φίλο και να χρειαζόμαστε περισσότερη αμοιβαιότητα. Να εκτιμούμε έναν συνεργάτη και να θέτουμε όρια όταν η συμπεριφορά του μας δυσκολεύει.

Η συναισθηματική ωριμότητα δεν σημαίνει ότι παύουμε να θυμώνουμε. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι τα προκαλεί και επιλέγουμε πώς θα τα εκφράσουμε.

Παράλληλα, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι η αγάπη δεν δικαιολογεί την υποτίμηση, τον έλεγχο ή τη βία. Η διατήρηση μιας σχέσης δεν αποτελεί αυτοσκοπό, ιδιαίτερα όταν απειλείται η ασφάλεια ή η αξιοπρέπειά μας.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε και διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας στις σχέσεις.

Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία μπορούμε να διερευνήσουμε τι βρίσκεται πίσω από τον θυμό μας, ποιες ανάγκες δυσκολευόμαστε να εκφράσουμε και ποια μοτίβα επαναλαμβάνονται στις σχέσεις μας.

Μπορούμε, επίσης, να μάθουμε να διακρίνουμε τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου από τη συνολική εικόνα που έχουμε γι’ αυτόν, να επικοινωνούμε με μεγαλύτερη σαφήνεια και να θέτουμε όρια με σεβασμό προς τον εαυτό μας και τους άλλους.

Στόχος δεν είναι να μας υποδείξει η ψυχοθεραπεία ποιον χρειάζεται να αγαπάμε ή από ποιον να απομακρυνθούμε. Είναι να μας βοηθήσει να κατανοούμε βαθύτερα τις ανάγκες και τις επιλογές μας, ώστε να διαμορφώνουμε σχέσεις με περισσότερη επίγνωση.

Μπορούμε, τελικά, να αγαπάμε και να θυμώνουμε με τον ίδιο άνθρωπο;

Ναι, μπορούμε. Μπορούμε να αγαπάμε και να διαφωνούμε, να νοιαζόμαστε και να απογοητευόμαστε, να αισθανόμαστε εγγύτητα και ταυτόχρονα να χρειαζόμαστε απόσταση. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι σύνθετες και τα συναισθήματά μας δεν χρειάζεται να είναι πάντα απλά ή ξεκάθαρα.

Ίσως, λοιπόν, το ζητούμενο δεν είναι να επιλέξουμε ανάμεσα στην αγάπη και στον θυμό, αλλά να μάθουμε να αναγνωρίζουμε και τα δύο, χωρίς να ακυρώνουμε ούτε τον άλλον ούτε τον εαυτό μας.

Εσύ, όταν θυμώνεις με έναν άνθρωπο που αγαπάς, μπορείς να αναγνωρίσεις ταυτόχρονα και όσα εξακολουθείς να εκτιμάς σε εκείνον;

Η αγάπη και ο θυμός μπορούν να συνυπάρχουν, γιατί οι ανθρώπινες σχέσεις είναι σύνθετες και τα συναισθήματά μας δεν είναι μονοδιάστατα. Το ζητούμενο δεν είναι να πάψουμε να θυμώνουμε με τους ανθρώπους που αγαπάμε, αλλά να κατανοούμε τι μας πληγώνει, να εκφράζουμε τις ανάγκες μας και να διαμορφώνουμε σχέσεις με περισσότερη επίγνωση, ειλικρίνεια και σεβασμό προς τον εαυτό μας και τους άλλους.

Η ψυχοθεραπεία μάς βοηθά να κατανοήσουμε βαθύτερα τα συναισθήματά μας, να αναγνωρίσουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στις σχέσεις μας και να εκφράζουμε τις ανάγκες μας με μεγαλύτερη επίγνωση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, μπορούμε να αποδεχόμαστε την πολυπλοκότητα των συναισθημάτων μας, να θέτουμε ουσιαστικά όρια και να δημιουργούμε σχέσεις με περισσότερη συναισθηματική ωριμότητα, αυθεντικότητα και σεβασμό.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Retrospect and prospect. American Journal of Orthopsychiatry, 52(4), 664–678. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1982.tb01456.x

Kernberg, O. F. (2004). Borderline conditions and pathological narcissism. Rowman & Littlefield.

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.